Слично како и доброто вино, саморѓосувачкиот челик кој реагира на атмосферските влијанија се подобрува со текот на времето. Кога е изложен на надворешните временски услови овој магичен челик стекнува прекрасна патина која служи како негов заштитен оклоп и ја дава препознатливата кафеава боја на овој материјал. Неверојатниот парадокс на овој челик е тоа што неговиот слој на ‘рѓа го штити од ‘рѓосување. Познат е и под името “corten” челик, што е кованица од “CORrosion resistant” (отпорност на ‘рѓосување) и “TENsile strenght” (јачина на затегнување) кои се двете најпрепознатливи карактеристики на овој челик. Се користи во скоро секоја челична конструкција, мостови, згради, дури и уметнички дела и инсталации. Неговата употреба го намалува одржувањето речиси на нула, а исто така ја олеснува и тежината на целата конструкција. Инженерите ја ценат неговата висока јачина на отпорност како и отпорноста на корозија, а архитектите ја сакаат експресијата на овој материјал и неговата можност да се вклопи во урбани опкружувања и во природни пејзажи.

1. 2.

3. 4. 5.  

1. Dublin Port Center (bridge), Dublin, Darmody Architecture 2. GN Chapel, Vrazil, Miguel Pinto Guimarães Arquitetos Associados 3. OKE, Spain, aq4 arquitectura 4. Galway Hookers Monument, Galway, Éamonn O’Doherty 5. ARTCOR Creative Center, Moldova, Maxim Calujac

Што е саморѓосувачки челик?

Саморѓосувачкиот челик (weathering steel) е класифициран како високо јак, но нисколегурен јаглероден челик. Карактеристиките на овој материјал се одредени со Европскиот стандард EM 10025-5. Металуршкиот состав на ваквиот челик содржи помалку од 0.2% јаглерод. Има поголем отпор на корозија поради додавањето на бакар при производството, а дополнителни легури може да бидат додадени за да се зголеми јачината на затегнување. Легурите (најмногу бакар, хром, никел, фосфор, силициум и манган) вообичаено претставуваат 5% од овој челик. Како и стандардниот јаглероден челик, саморѓосувачкиот челик оксидира кога е изложен на надворешни влијанија. Поради специфичната хемија, степенот на корозија на овој челик е генерално многу пониска отколку на јаглеродниот челик.

Отпорност на кородирање

Кога саморѓосувачкиот челик е изложен на надворешни влијанија развива почетен слој на `рѓа исто како и јаглеродниот челик. Степенот на оксидација зависи од тоа колку кислород и влажност може да допрат до површината на металот. Во првичните фази се создава комплексен микс на оксидирано железо кој ја покрива површината и создава слој од ‘рѓа. Како што напредува процесот, овој слој формира бариера против корозивните влијанија на атмосферата и степенот на ‘рѓосување се забавува. Кај нисколегираните челици слојот од `рѓа е порозен и со тек на времето овој слој се одвојува од површината на металот и процесот на корозија започнува одново. Ваквиот процес прогресира и зависи од хемиската и механичката “агресивност” на атмосферата, а може да заврши со комплетно уништување на металот.

Оксидираниот слој на површината кај челик без легури (лево) и саморѓосувачки челик (десно)

За да се зголеми отпорноста на корозија кај саморѓосувачкиот челик се додаваат легури како бакар, фосфор, никел и хром. Овие легури создаваат оксидиран слој кој останува стабилен и залепен на површината на металот и со текот на времето и менувањето на сезоните се развива ‘рѓосана патина. Покрај тоа што е естетски пријатна, оваа патина всушност е бариерата која го спречува поминувањето на кислород, влага и други честички до површината на металот, односно претставува заштитен слој кој не дозволува понатамошно кородирање. Ова резултира со многу помал степен на корозија, за разлика од нетретиран челик. Различните легури кои се додадени на саморѓосувачкиот челик влијаат на неговите карактеристики на следниот начин.

• Бакарот ја зголемува компактноста и еластичноста на патината.
• Фосфорот се однесува како катализатор за бакарот и ја зголемува првобитната реактивност на атмосферскиот челик. Исто така, го забрзува процесот на заздравување ако оксидираниот слој е случајно оштетен.
• Силициумот има позитивен ефект на отпорноста на корозија.
• Хромот и никелот помагаат за да се формираат нерастворливи сулфати кои ја намалуваат порозноста на оксидираниот слој и го осигуруваат металот под него да биде заштитен од кислород и вода.
• Хромот, никелот и силициумот ги зајакнуваат механичките карактеристики на челичната подлога.

Споредба на корозија кај нетретиран челик и кај саморѓосувачки челик

Потребни се влажни и суви циклуси за да се формира патината. Влажноста помага да се создаде оксидираниот слој, а како што се суши, овој слој почнува да дехидрира и резултира во компактен слој со мала пропустливост, односно заштитната патина. При создавањето на патината, дел од оксидите се мијат од дожд, особено при првите две до шест години додека овој слој се стабилизира. Количината на `рѓа измиена од дождот се намалува со тек на време, но никогаш не запира целосно и може да ги исфлека соседните материјали. Претпазлив дизајн на структурата е потребен за да се осигуриме дека кафеавата вода од дожд ќе се собира и насочува настрана од други материјали за да се избегне нивно флекање.

Развивањето на патината

Изгледот на овој челик се менува со текот на времето и се движи од темна сива до портокалова патина за само неколку недели. Патината продолжува да се развива достигнувајќи ја нејзината финална темно кафеава боја по неколку години, а точното време зависи од локалните временски услови. Поради нивната нееднаква кафеавo-бронзена патина и груба текстура, елементите од овој челик совршено се вклопуваат во урбани и природни средини.

првобитен изглед на челикот      по еден месец                по две години

Невозможно е да се предвиди крајната боја на челикот поради неговата исклучително реактивна површина. Развивањето на патината најмногу влијае од сложената хемиска врска помеѓу површината на челикот, изложеноста на сонце, ориентацијата на ветровите, атмосферата, просечната температура и од изложеноста на влага. Исто така, влијае и концентрацијата на сулфур диоксид и хлориди во атмосферата. На пример, во индустриски средини патината вообичаено развива потемна боја во споредба со челикот користен во рурални средини. Површини кои се директно изложени на временски услови ќе имаат пофина текстура за разлика од покриени површини. Неопходно е патината да развие стабилно темпо за да обезбеди ефективна заштита од корозија. На пример, кај морски средини патината се развива побрзо, но поради тоа може да е нестабилна и да не го заштити челикот од корозија. Најдобри резултати се добиваат на места каде челикот е изложен на влажни и суви циклуси и нема постојан контакт со застоена вода.

Изглед на елементи од саморѓосувачки челик на станбен објект “El Óxido” на ул. Борка Талевски бр. 69, еден месец по поставувањето

Објектот “El Óxido” 5 месеци подоцна

Објектот “El Óxido” 12 месеци подоцна

Саморѓосувачкиот челик употребен во ентериерно решение на влезниот хол на објектот “El Óxido 2” во комбинација со презервиран мов.

Линеа e компанија која увидувајќи го недостатокот и потребата за квалитетни станови во градот, се сосредоточува на проектирање и изведба на станбени и деловни објекти коишто ќе ги задоволат и најспецифичните вкусови.

The post Саморѓосувачки челик appeared first on Блог.

Зградата на четири спрата, изградена од „Линеа“, е разубавена по идеја на градежниот инженер Бобан Талевски, а цртежите ги нацртаа графити цртачите Драган Китановски, Марјан Димиќ и Миле Глигоровски.

Источната и северната страна од зградата во Дебар Маало која јавноста веќе ја нарече Веселата зграда (Фото: М. Златевска)

Талевски вели дека кога ја привршувале зградата, инспирирани од светските трендови, но и за да ја раздвижат стрит арт сцената во Македонија, одлучиле да ја насликаат со цртежи.

Ги исконтактирал тројцата автори, кои со голема радост и ентузијазам подготвиле три различни решенија.

„Едното решение беше целосно апстрактно, со различни сплешови од бои, другото беше со многу боја и со централен карактер со девојче и третото, финалново, кое да речам, претставува еден вид шаблон од наши цртежи и графити“, раскажува Марјан.

Уметниците велат дека гледале да не претераат со елементи, да изгледа естетески убаво, бидејќи има прозорци и тераси. Елементи од цртежите има и на заштитните огради за клима уредите (Фото: М. Златевска)

Се договориле пролетта во 2017 година, а цртежите ги работеле три викенда во септември-октомври.

Работеле на скелиња, на висина од 20 метри, за што низ смеа велат дека не им било баш пријатно искуство. Цртале неколку линии, па се симнувале да видат одоздола, па пак назад на скелето.

„Поинаква е перцепцијата кон црежот кога си така залепен за ѕидот. Да си на некоја нормална висина, можеш да се вратиш наназад и да видиш како изгледа“, вели Драган, а Марјан додава:

„Мислевме дека ќе ни биде тешко да го изведеме тоа, затоа што не е исто да цртаме на улица и на скеле“.

Уметниците велат дека гледале да не претераат со елементи, да изгледа естетески убаво, бидејќи има прозорци и тераси. Истакнуваат оти имале целосна слобода и одвразни раце од инвеститорот, но уште на  стартот се договориле да нема нацртано елементи како цигара, на пример.

Најтешко им било цртањето на облачињата, оти се најгоре, а последен насликан детаљ е зборот Љубов со три срциња. Кога на крај ја погледнале целата зграда, понесени од убавиот и весел изглед, сфатиле дека нешто недостасува и се договориле за тој збор (Фото: М. Златевска)

„Среќни сме што ни укажаа доверба и што разбираат дека графити цртањето е еден вид на уметност. Подобро да ти е зградата украсено со нешто убаво, отколку со политички пароли“, смета Драган.

Околу насликаните детали, уметниците велат дека сакале да бидат асоцијација на Дебар Маало и на домувањето.

„Насликани се наши измешани елементи, наши препознатливи потписи, па и името Линеа, Рузвелт (бидејќи е на Рузвелтова), куќички како симбол за домување, кафиња кои се симболика на домот, храна, крофна, шлаг, глуварчиња, бротче. Круничките ни се декоративен симбол, немаат некакво посебно значење, некои ќе кажат многу раперски елемент (ха ха). Буфот, мене лично, ми е еден од омилените карактери кои ги цртам веќе 5-6 години. Буфот како симбол за самостојност, мудрост, птица со интересна физиономија и карактер сама за себе. Живее во дивина, но има доста буфови низ Скопје“, ни рече Марјан.

Најтешко им било цртањето на облачињата, оти се најгоре, а последен насликан детаљ е зборот Љубов со три срциња. Кога на крај ја погледнале целата зграда, понесени од убавиот и весел изглед, сфатиле дека нешто недостасува и се договориле за тој збор.

Графити цртачите Марјан и Драган велат дека со години конкурираат во повеќе институции и предлагаат да се насликаат стари фасади и простори, но никогаш не ги сфаќале сериозно и не им даваат шанса (Фото: М. Златевска)

Авторите велат дека добиле многу реакции, речиси 99 отсто од коментарите се позитвни, а најмногу се изненадени од поддршката и од реакциите на повозрасната генерација.

Низ смеа раскажуваат дека имало случка, додека цртале, повозрасни жени ги поздравувале и им искоментирале: „Браво дечки, зошто не отидете во Град Скопје да им предложите да ги нацртате сите барокни фасади од ‘Скопје 2014’“.

Марјан и Драган велат дека во Македонија, за разлика од земјите во регионов, како, на пример, Бугарија и Србија, нема големо разбирање за стрит арт сцената.

Околу насликаните детали, уметниците велат дека сакале да бидат асоцијација на Дебар Маало и на домувањето (Фото: М. Златевска)

Уметниците раскажуваат дека често одат во Софија и во Белград, каде сцената е голема, има многу цртачи, се поддржуваат и сред бел ден, без никаков проблем, сликаат низ градовите.

Велат дека со години конкурираат во повеќе институции и предлагаат да се насликаат стари фасади и простори, но никогаш не ги сфаќале сериозно и не им дале шанса.

„Не мора да се црта само во Скопје, другите градови имаат добра инфраструктура и ѕидови кои ни се многу привлечни“, рече Марјан, а Драган го надополнува:

„Нам ни се предизвик постари и руинирани згради“.

Со радост завршуваат дека со нетрпение го очекуваат цртањето на нова фасада, налето во Капиштец.

Б. НЕСТОРОСКА

The post ВЕСЕЛА ЗГРАДА ВО УРБАНИОТ ХАОС НА СКОПСКО ДЕБАР МААЛО appeared first on Блог.